UWARUNKOWANIA SYNOPTYCZNE WYSTĘPOWANIA DOBOWYCH SUM OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH POWYŻEJ 100 MM W BIELSKU-BIAŁEJ
Synoptic determinants of daily precipitation totals exceeding 100 mm in Bielsko-Biała
Izabela Guzik, Robert Twardosz, Marta Cebulska
Przegląd Geofizyczny (2026) vol. 71, iss. 1-2, pp. 5-24
https://doi.org/10.32045/PG-2026-058
Streszczenie
Celem pracy jest analiza uwarunkowań synoptycznych występowania dobowych sum opadów atmosferycznych przekraczających 100 mm w Bielsku-Białej w latach 1951-2025. Na podstawie tych danych z 75-lecia wyłoniono 7 takich epizodów opadowych w miesiącach od maja do września. Ponad połowa tych zdarzeń (4 przypadki) przypadła na lata 2010-2025. Uzyskane wyniki wskazują, że opady przekraczające 100 mm są ściśle związane z określonymi sytuacjami synoptycznymi, zwłaszcza z adwekcją wilgotnych mas powietrza w tylnej części niżów śródziemnomorskich – 5 przypadków oraz z epizodami głębokiej konwekcji – 2 przypadki. Opady tej kategorii są efektem łącznego oddziaływania warunków synoptycznych (fronty atmosferyczne), warunków termodynamicznych (ciepłe i wilgotne masy powietrzne) oraz orograficznych (pasma Beskidów). Zwiększona liczba takich epizodów w ostatnich latach może mieć związek z ociepleniem klimatu i większą zasobnością atmosfery w parę wodną. Wyniki podkreślają znaczenie analizy warunków synoptycznych w prognozowaniu opadów ekstremalnych oraz potrzebę rozszerzenia badań na obszar całych Karpat.
Słowa kluczowe: opady powodziowe, sytuacja synoptyczna, Beskid Śląski, niże śródziemnomorskie
Abstract
The aim of this study is to analyse the synoptic conditions accompanying daily precipitation totals exceeding 100 mm in Bielsko-Biała over the 75-year period 1951-2025. Based on long-term precipitation data, seven such extreme precipitation episodes were identified between May and September. More than half of these events, i.e. four cases, occurred during 2010-2025. The results indicate that precipitation totals exceeding 100 mm are closely linked to specific synoptic situations, particularly the advection of moist air masses on the rear side of Mediterranean cyclones, which occurred in five cases, and episodes of deep convection, which occurred in two cases. Precipitation of this magnitude results from the combined influence of synoptic conditions, including atmospheric fronts, thermodynamic conditions, namely warm and humid air masses, and orographic factors associated with the Beskid mountain ranges. The increased frequency of such episodes in recent years may be related to ongoing climate warming and the resulting increase in atmospheric moisture content. The findings highlight the importance of analysing synoptic conditions for the forecasting of extreme precipitation events and emphasise the need to extend such research to the entire Carpathian region.
Keywords: flood precipitation, synoptic situation, Silesian Beskid, Mediterranean cyclones
Article is licensed under CC BY 4.0
