Opracował: dr Marcin Kolonko
Swoją nazwę zawdzięcza położeniu na tle gwiazdozbioru Woźnicy (Auriga, Charioteer). Trzyma dwie lub trzy kózki (mniejsze gwiazdy, w pobliżu zeta Aur) tak, aby nie wypadły w trakcie jazdy. Koza nazywana jest także Amalteą lub Albajoth.
Capella jest 6 najjaśniejszą gwiazdą na niebie (nie licząc Słońca). Ma około 0.08 magnitudo, jest zatem kilka razy słabsza od Syriusza i minimalnie słabsza od Wegi a o ułamek magnitudo silniejsza od Rigela (w Orionie). Znajduje się w odległości ponad 44 lat świetlnych od Słońca.
Wykonane w odstępie czasowym 14 dni dwa zdjęcia Capelli przy pomocy teleskopu COAST. Odległość kątowa między składnikami to zaledwie 0.05”. Źródło: MRAO and Cavendish Astrophysics.
W rzeczywistości, jest to układ dwóch gwiazd-olbrzymów typu widmowego G0 i G8. Każdy z nich jest znacznie większy od Słońca, ale ma od niego mniejszą gęstość (olbrzymy nazywane są „gwiazdami rozmytymi” – ang. diffuse stars – od dużego rozmiaru i większej masy niż karły z ciągu głównego). Orbitują one wokół wspólnego środka masy z okresem 104 dni, w odległości 0.72 jednostki astronomicznej (około 100 mln km, jako że 1AU = 150 mln km).
Porównanie rozmiarów obu par składników Capelli (głównej – Aa i Ab i mniejszej karłowatej, Capelli H i Capelli L. NA rysunku umieszczono też słońce (SOL). Źródło: Wikipedia, Sky&Telescope.
Oprócz dwóch głównych gwiazd ustalono również, że podobny ruch własny wśród otaczających gwiazd mają dwa inne obiekty – para słabszych gwiazd związanych również grawitacyjnie ze sobą (okres obiegu 388 lat) i z pierwszą, jaśniejszą parą gwiazd (okres obiegu obu par względem barycentrum ustalono na 373000 lat a rozmiar ich orbit na około 10000 jednostek astronomicznych).
Amatorskie ujęcie składników Capelli daje wyobrażenie o jej rozmieszczeniu na niebie. Źródło: Giorgio Rizzarelli.
Gwiazdy-olbrzymy z głównej pary mają średnice kilku średnic Słońca. Wizualne rozdzielenie tych składników zostało wykonane około 100 lat temu w obserwatorium Licka. Obydwa te olbrzymy kręcą się wokół własnych osi z okresami 230 dni i 11,7 dnia i prędkościami liniowymi na równiku 3 km/s i odpowiednio 36 km/s.
Współczesne zdjęcie Obserwatorium Licka na Mount Hamilton (1283 m npm), pierwszym górskim obserwatorium ze stale rezydującymi tam naukowcami. Z przodu kopuła 3-metrowego teleskopu Shane’a. Źródło: Michael from San Jose, California, USA; Wikipedia.
Gwiazdozbiór Woźnicy, w którym leży Capella należy do gwiazdozbiorów zimowych i zaczyna być dogodnie widoczny późną jesienią. Możliwe, że system Capelli zalicza się (grawitacyjnie) do grupy poruszającej się jak Hiady z uwagi na położenie i wartość jej wektora prędkości.
Rycina z 1889 r. przedstawiająca teleskop (refraktor) Licka autorstwa W. J. Morgan. Źródło: Wikipedia.
Samo Obserwatorium Licka było zbudowane w latach 70. i 80. XIX wieku dzięki funduszom zapisanym nauce przez Jamesa Licka, amerykańskiego producenta fortepianów i milionera. Jego pierwszy instrument (refraktor, na zdjęciu) był przez pewien czas największym tego typu na świecie (do wybudowania lunety o średnicy obiektywu 102 cm w Obserwatorium Yerkesa).