{"id":2379,"date":"2026-10-14T11:43:36","date_gmt":"2026-10-14T11:43:36","guid":{"rendered":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/?p=2379"},"modified":"2026-10-14T11:58:36","modified_gmt":"2026-10-14T11:58:36","slug":"regulus-krolewska-gwiazda-w-gwiazdozbiorze-lwa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/?p=2379","title":{"rendered":"Regulus \u2013 kr\u00f3lewska gwiazda w gwiazdozbiorze Lwa"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Opracowa\u0142: dr Marcin Kolonko, Oddzia\u0142 Warszawski Polskiego Towarzystwa Geofizycznego<\/span><\/div>

\u00a0<\/p>

Jednym z gwiazdozbior\u00f3w zodiakalnych, le\u017c\u0105cych blisko ekliptyki (p\u0142aszczyzny orbity Ziemi na sferze niebieskiej), jest Lew \u2013 na zodiaku mi\u0119dzy Pann\u0105 a Rakiem. Najja\u015bniejsz\u0105 (w sensie widzialnym, nie jasno\u015bci absolutnej) gwiazd\u0119 w Lwie \u2013 czyli Regulusa w\u0142a\u015bnie – oznaczamy jako alfa Leonis, zgodnie ze zwyczajem nadawania kolejnych greckich liter alfabetu gwiazdom w danej konstelacji, szereguj\u0105c je wed\u0142ug jasno\u015bci. Pierwsza (najja\u015bniejsza) to w\u0142a\u015bnie alfa. I tak jest ze wszystkimi 88 gwiazdozbiorami na niebie.<\/p>

\"\"<\/div>

Lew i Regulus w atlasie nieba. Na czerwono ekliptyka, na niebiesko \u2013 granice mi\u0119dzy gwiazdozbiorami. K\u00f3\u0142kami zaznaczono obiekty g\u0142\u0119bokiego nieba \u2013 galaktyki, gromady gwiazd itp. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia.<\/em><\/p>

Ta jasno\u015b\u0107 nie wynika z jakiej\u015b nadzwyczajnej fizyki tej gwiazdy (a dok\u0142adnie, uk\u0142adu kilku gwiazd) tylko z niewielkiej odleg\u0142o\u015bci od S\u0142o\u0144ca \u2013 rz\u0119du 77,5 lat \u015bwietlnych. To jak na nasz\u0105 Galaktyk\u0119 niewiele \u2013 skoro jej promie\u0144 liczy ponad 30000 lat \u015bwietlnych. S\u0142o\u0144ce jako r\u00f3wnie przeci\u0119tna gwiazda obiega \u015brodek Galaktyki (zwanej te\u017c Drog\u0105 Mleczn\u0105) z okresem kilkuset milion\u00f3w lat.<\/p>

\"\"<\/div>

Droga Mleczna wg symulacji ESA. \u0179r\u00f3d\u0142o: Gazeta.pl.<\/em><\/p>

Regulusa A (g\u0142\u00f3wny uk\u0142ad) mo\u017cna rozbi\u0107 (ale nie lornetk\u0105 ani teleskopem naziemnym) na 2 sk\u0142adniki, oddalone od siebie o 0.3 AU (jednostki astronomicznej) czyli 3x bli\u017cej ni\u017c uk\u0142ad Ziemia-S\u0142o\u0144ce. Obieg tych sk\u0142adnik\u00f3w wok\u00f3\u0142 wsp\u00f3lnego \u015brodka masy zajmuje oko\u0142o 40 dni. Znacznie dalej, bo 180 sekund k\u0105towych (fizycznie 4400 AU), znajduje si\u0119 inny uk\u0142ad, te\u017c podw\u00f3jny \u2013 Regulus B i C. Kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 \u015brodka masy z Regulusem A z okresem 130000 lat. Z kolei Regulus B i C s\u0105 od siebie o 60 AU, obieg wzajemny zajmuje jakie\u015b 600 lat.<\/p>

\"\"<\/div>

Widok Regulusa A (na dole) i (nierozdzielonych) Regulus\u00f3w B i C przez teleskop Celestron ICGEM DX1100. Ekspozycja 30 s. \u0179r\u00f3d\u0142o: Drew Farwell.<\/em><\/p>

Czyli mamy do czynienia z uk\u0142adem (przynajmniej) poczw\u00f3rnym. Podobny ruch w\u0142asny co Regulusy A, B i C ma jeszcze inna gwiazda, ale bardzo oddalona na niebie od nich a jej okres obiegu wok\u00f3\u0142 \u015brodka masy z Regulusem mo\u017ce wynosi\u0107 nawet 200 milion\u00f3w lat (zwyk\u0142ych, nie \u015bwietlnych \u2013 \u015bwietlne to miara odleg\u0142o\u015bci). Regulus Aa i Ab maj\u0105 \u0142\u0105czn\u0105 jasno\u015b\u0107 wizualn\u0105 +1,4 magnitudo \u2013 czyli s\u0142abiej ni\u017c Saturn w opozycji a mocniej ni\u017c kolejny gazowy olbrzym, Uran.<\/p>

https:\/\/www.youtube.com\/shorts\/CEqpqghD-Ds<\/a> – film z liniami widmowymi gwiazdy spektroskopowo podw\u00f3jnej.<\/p>

Mo\u017cna zada\u0107 pytanie, jak pomimo nik\u0142ej odleg\u0142o\u015bci obu sk\u0142adnik\u00f3w od siebie (0.015 sekundy k\u0105towej) wykryto Regulusa Ab? Odpowiedzi\u0105 jest analiza widma tego uk\u0142adu, podobnego do dw\u00f3ch przesuwaj\u0105cych si\u0119 wzgl\u0119dem siebie \u201egrzebieni\u201d linii widmowych od ka\u017cdego z tych sk\u0142adnik\u00f3w. Z grubsza, gdy jeden si\u0119 od nas oddala to drugi przybli\u017ca, co pozwala na rozr\u00f3\u017cnienie tak\u017ce ich sk\u0142adu chemicznego (i ustalenie \u201etypu widmowego\u201d Aa i Ab).<\/p>

\"\"<\/div>

Wyobra\u017cenie widoku Regulusa przez wysokiej rozdzielczo\u015bci teleskop kosmiczny \u2013 2 milliarcseconds to k\u0105towo 1\/50000 \u015brednicy Jowisza w opozycji. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia.<\/em><\/p>

Typ spektralny Regulusa Aa jest do\u015b\u0107 wczesny (jest gwiazd\u0105 typu B), co oznacza cia\u0142o gor\u0105ce i szybko zu\u017cywaj\u0105ce swoje rezerwy wodoru, natomiast obiegaj\u0105cy go Regulus Ab jest prawdopodobnie bia\u0142ym kar\u0142em, czyli gwiazd\u0105 zaawansowan\u0105 wiekiem, pal\u0105c\u0105 si\u0119 znacznie wolniej ni\u017c Aa. Ciekawostk\u0105 jest bardzo kr\u00f3tki okres obrotu g\u0142\u00f3wnego sk\u0142adnika wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi \u2013 rz\u0119du 16 godzin (S\u0142o\u0144cu zajmuje to 25-36 dni, zale\u017cnie czy na r\u00f3wniku, czy na biegunie). A warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce Regulus Aa jest ci\u0119\u017cszy od S\u0142o\u0144ca ponad czterokrotnie.<\/p>

\"\"<\/div>

Regulus wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 zza ciemnego brzegu tarczy Ksi\u0119\u017cyca. Zdj\u0119cie z 2 lutego 2026. \u0179r\u00f3d\u0142o: Bob King, Sky&Telescope.<\/em><\/p>

Jako \u017ce Regulus Aa jest silnie sp\u0142aszczony wskutek obrotu i swej gazowej konsystencji, zachodzi dla niego pociemnienie brzegowe \u2013 na biegunach Regulus Aa jest znacznie ja\u015bniejszy powierzchniowo ni\u017c na r\u00f3wniku (gdzie wydaje si\u0119 ch\u0142odniejszy). Natomiast Regulus B i C s\u0105 typu widmowego K2 i M4, czyli zdecydowanie p\u00f3\u017cniejszych ni\u017c Aa. Maj\u0105 przez to ni\u017csze jasno\u015bci: 8,1 i 13,5 magnitudo. Zatem nie s\u0105 widoczne go\u0142ym okiem jako para a Regulusa C nie wida\u0107 tak\u017ce przez lornetk\u0119. Regulus B i C s\u0105 oddalone na niebie od siebie o 2 sekundy k\u0105towe.<\/p>

\"\"<\/div>

Regulus wg symulacji programu Stellarium przechodzi zakrycie brzegowe (za g\u00f3rami na Ksi\u0119\u017cycu, podobnie jak per\u0142y Bailly\u2019ego powstaj\u0105 w za\u0107mieniu S\u0142o\u0144ca). \u0179r\u00f3d\u0142o: Sky&Telescope.<\/em><\/p>

Pora na wyt\u0142umaczenie si\u0119 z tej \u201egwiazdy kr\u00f3lewskiej\u201d. Regulus w astronomii perskiej (a wcze\u015bniej, babilo\u0144skiej i asyryjskiej) jest jedn\u0105 z czterech gwiazd (opr\u00f3cz Antaresa, Aldebarana i Fomalhauta) traktowanych jako stra\u017cniczki kolejnych 4 p\u00f3r roku i 4 g\u0142\u00f3wnych kierunk\u00f3w na niebie. Kosmologia staro\u017cytna w Regulusie upatrywa\u0142a wojownika przeciwko z\u0142ym si\u0142om. Po \u0142acinie \u201eregulus\u201d oznacza \u201ema\u0142ego kr\u00f3la\u201d, wi\u0119c wszystko si\u0119 \u0142\u0105czy.<\/p>

\"\"<\/div>

Efemeryda zakrycia Regulusa przez Ksi\u0119\u017cyc z 26 kwietnia 2026 r. Na bia\u0142o granice widoczno\u015bci zakrycia w nocy, na niebiesko \u2013 o zmierzchu, na czerwono (linia kreskowana) \u2013 w dzie\u0144. Niebieski owal oznacza tereny, z kt\u00f3rych zakrycie widoczne jest w momencie wschodu\/zachodu Ksi\u0119\u017cyca (troch\u0119 jak efemeryda za\u0107mienia S\u0142o\u0144ca, cho\u0107 parametry i zakres widoczno\u015bci inny). \u0179r\u00f3d\u0142o: program Occult 4.0, Sky&Telescope.<\/em><\/p>

Regulus \u2013 z racji swojego po\u0142o\u017cenia prawie dok\u0142adnie na ekliptyce \u2013 jest zakrywany przez Ksi\u0119\u017cyc (bardzo cz\u0119sto) i przez planety (rzadziej, ale si\u0119 zdarza). W internecie mo\u017cna obejrze\u0107 szereg film\u00f3w z tego rodzaju zjawisk. S\u0105 one do przewidzenia a ich efemeryda widnieje w rocznikach zjawisk astronomicznych.<\/p>

\"\"<\/div>

Gwiazdozbi\u00f3r Lwa na jesiennym niebie. U do\u0142u widoczny Jowisz. \u0179r\u00f3d\u0142o: Till Credner, Wikipedia.<\/em><\/p>

Regulus jest gwiazd\u0105 nieba jesiennego i zimowego, wtedy noc\u0105 \u015bwieci nad nami w pe\u0142nej okaza\u0142o\u015bci \u2013 podobnie jak jego macierzysty gwiazdozbi\u00f3r \u2013 Lew. Jest 21-t\u0105 co do jasno\u015bci gwiazd\u0105 na niebie, a w lornetce da si\u0119 go rozdzieli\u0107 na gwiazd\u0119 podw\u00f3jn\u0105. Stwierdzenie potr\u00f3jno\u015bci wymaga teleskopu o \u015brednicy zwierciad\u0142a rz\u0119du 30 cm. Udanych obserwacji!<\/p>

Literatura:<\/p>

Sky & Telescope, Astronomy, Wikipedia, Gazeta Wyborcza.<\/p><\/div><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Opracowa\u0142: dr Marcin Kolonko, Oddzia\u0142 Warszawski Polskiego Towarzystwa Geofizycznego \u00a0 Jednym z gwiazdozbior\u00f3w zodiakalnych, le\u017c\u0105cych blisko ekliptyki (p\u0142aszczyzny orbity Ziemi na sferze niebieskiej), jest Lew \u2013 na zodiaku mi\u0119dzy Pann\u0105 a Rakiem. Najja\u015bniejsz\u0105 (w sensie widzialnym, nie jasno\u015bci absolutnej) gwiazd\u0119…<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-2379","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kacik-astronomiczny"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2379","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2379"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2379\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2403,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2379\/revisions\/2403"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}