{"id":2227,"date":"2026-03-18T07:27:58","date_gmt":"2026-03-18T07:27:58","guid":{"rendered":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/?p=2227"},"modified":"2026-03-18T07:31:22","modified_gmt":"2026-03-18T07:31:22","slug":"najjasniejszy-w-skorpionie-antares","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/?p=2227","title":{"rendered":"Najja\u015bniejszy w Skorpionie: Antares"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Opracowa\u0142: dr Marcin Kolonko<\/p>

Jest 15-t\u0105 gwiazd\u0105 co do jasno\u015bci na ca\u0142ym niebie. Alpha Scorpii \u2013 gdy\u017c jest najja\u015bniejsz\u0105 gwiazd\u0105 w gwiazdozbiorze Skorpiona. Liczy zaledwie kilkana\u015bcie milion\u00f3w lat, ale z racji swojej du\u017cej masy szybko ewoluuje. Jego widmo i odleg\u0142o\u015b\u0107 sugeruj\u0105 gwiazd\u0119 740 razy wi\u0119ksz\u0105 od S\u0142o\u0144ca, aczkolwiek bardzo rzadk\u0105 (o g\u0119sto\u015bci warstw zewn\u0119trznych milion razy mniejszej ni\u017c woda).<\/p>

\"\"<\/div>

Mapa gwiazdozbioru Skorpiona z zaznaczonym (czerwonym okr\u0119giem) Antaresem. \u0179r\u00f3d\u0142o: IAU\/Sky&Telescope\/ESO.<\/em><\/p>

Jego jasno\u015b\u0107 jest kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy razy wi\u0119ksza ni\u017c jasno\u015b\u0107 S\u0142o\u0144ca z racji rozmiar\u00f3w. Temperatur\u0119 ma ni\u017csz\u0105 \u2013 zaledwie oko\u0142o 3500 K w por\u00f3wnaniu ze s\u0142oneczn\u0105 fotosfer\u0105 – 5800 K, co lokuje go na diagramie Hertzsprunga-Russela w klasie widmowej M1Ia lub M1,5. Gdyby by\u0142 na ci\u0105gu g\u0142\u00f3wnym, nie dostrzegliby\u015bmy go.<\/p>

\"\"<\/div>

Antares A (z lewej, w ramce) i ob\u0142ok wyrzuconej materii z Antaresa B \u2013 po prawej, zobrazowane przez interferometry ALMA i VLA (E O\u2019Gormann, S. Dagnello).<\/em><\/p>

Jednak jest nadolbrzymem, kt\u00f3ry za kilka tysi\u0119cy (nie wiemy dok\u0142adnie, ile) lat mo\u017ce eksplodowa\u0107 jako supernowa. Przypomina w tym Betelgez\u0119. R\u00f3\u017cni go od niej obecno\u015b\u0107 bia\u0142oniebieskiego, gor\u0105cego, ale du\u017co mniejszego towarzysza typu B3 \u2013 Antaresa B. Oddalone s\u0105 od siebie o oko\u0142o 3 sekundy k\u0105towe, mniejsza gwiazda z uwagi na kontrast z czerwonym Antaresem A wydaje si\u0119 w teleskopie zielonkawa.<\/p>

\"\"<\/div>

Uj\u0119cie Antaresa A (z prawej) i B (z lewej) na ziemskim niebie, z zaznaczonym kierunkiem na Ziemi\u0119 i fizyczn\u0105 odleg\u0142o\u015bci\u0105 mi\u0119dzy sk\u0142adnikami \u2013 574 AU. \u0179r\u00f3d\u0142o: Doxcent \u2013 praca w\u0142asna, wikipedia.<\/em><\/p>

Oba te sk\u0142adniki oddalone s\u0105 o oko\u0142o 550 lat \u015bwietlnych od Ziemi. Antares A jest ponadto gwiazd\u0105 zmienn\u0105 o okresie 4,75 roku (wyliczona pr\u0119dko\u015b\u0107 liniowa obrotu na r\u00f3wniku wynosi 20 km\/s). Antares B obiega swojego ja\u015bniejszego towarzysza z okresem 2500 lat, w odleg\u0142o\u015bci 550 jednostek astronomicznych. Pocz\u0105tkowo za zmienno\u015b\u0107 mia\u0142y odpowiada\u0107 pulsacje, ale mo\u017ce to by\u0107 te\u017c niejednorodno\u015b\u0107 powierzchni kr\u0119c\u0105cej si\u0119 gwiazdy.<\/p>

\"\"<\/div>

Obraz interferometryczny Antaresa z VLTI. Czerwone fragmenty powierzchni si\u0119 oddalaj\u0105, niebieskie \u2013 przybli\u017caj\u0105. Okr\u0119giem oznaczono rejony, dla kt\u00f3rych pomiar by\u0142 niemo\u017cliwy. \u0179r\u00f3d\u0142o: K, Ohnaka\/ESO.<\/em><\/p>

Antares ze \u015brednic\u0105 prawie 7 AU umieszczony w miejscu S\u0142o\u0144ca ko\u0144czy\u0142by si\u0119 mniej wi\u0119cej za pasem asteroid, mi\u0119dzy Marsem a Jowiszem. Jego masa wynosi zaledwie 16 mas S\u0142o\u0144ca.<\/p>

\"\"<\/div>

Por\u00f3wnanie rozmiar\u00f3w Antaresa i S\u0142o\u0144ca w dw\u00f3ch przybli\u017ceniach. \u0179r\u00f3d\u0142o: Doxcent, praca w\u0142asna \u2013 wikipedia.<\/em><\/p>

Par\u0119 lat temu przy pomocy VLTI (Very Large Telescope Interferometer, uk\u0142adu teleskop\u00f3w o efektywnej \u015brednicy 130 m) dokonano niezwykle precyzyjnego obrazowania Antaresa A. Odkryto ruchy turbulentne \u201ekonkurenta Marsa\u201d (z racji jego czerwonej barwy, podobnej do koloru Marsa i niewiele s\u0142abszej od owej planety) i zapostulowano istnienie plam na powierzchni gwiazdy.<\/p>

\"\"<\/div>

Wizja artystyczna pomierzchni Antaresa A w \u015bwietle pomiar\u00f3w interferometrycznych. \u0179r\u00f3d\u0142o: M. Kornmesser\/ESO\/AFP\/Getty Images.<\/em><\/p>

Gwiazdozbi\u00f3r Skorpiona na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej Ziemi jest widoczny najlepiej w czerwcu, ale do\u015b\u0107 nisko. Skorpion jest gwiazdozbiorem zodiakalnym, przesuni\u0119tym o oko\u0142o 30 stopni na po\u0142udnie wzgl\u0119dem r\u00f3wnika niebieskiego. Antares znajduje si\u0119 w miejscu serca zodiakalnego Skorpiona.<\/p>

\"\"<\/div>

Droga Mleczna nad jednym z czterech (bardzo zas\u0142u\u017conych dla wsp\u00f3\u0142czesnej astronomii) teleskop\u00f3w VLT (Very Large Telescope). \u0179r\u00f3d\u0142o: National Geographic Image Collec\/Alany.<\/em><\/p>

Ka\u017cdy z g\u0142\u00f3wnych sk\u0142adnik\u00f3w VLTI ma \u015brednic\u0119 ponad 8 m a razem formuj\u0105 pot\u0119\u017cny interferometr o \u015brednicy efektywnej (bazie) oko\u0142o 130 m. VLT ulokowany jest w Obserwatorium Cerro Paranal w Chile (na wysoko\u015bci 2635 m npm.), w jednym z najbardziej suchych i ciemnych miejsc na Ziemi \u2013 pustyni Atacama. Na tej pustyni, ale znacznie wy\u017cej \u2013 oko\u0142o 5000 m npm. \u2013 jest zlokalizowany r\u00f3wnie\u017c inny interferometr, ALMA.<\/p>

\"\"<\/div>

Inny czerwony nadolbrzym widziany przez interferometr ALMA \u2013 Betelgeza. \u0179r\u00f3d\u0142o: ALMA (ESO\/NAOJ\/NRAO), E. O\u2019Gorman, P. Kervella.<\/em><\/p>

Interferometry odtwarzaj\u0105 bieg konkretnych front\u00f3w fali \u015bwiat\u0142a w cz\u0119sto\u015bci obserwacji. Wymagaj\u0105 du\u017cych instrument\u00f3w i pot\u0119\u017cnych mocy obliczeniowych w celu skorelowania sygna\u0142\u00f3w z wielu \u017ar\u00f3de\u0142. Korelacja pozwala zrekonstruowa\u0107 fale \u015bwietlne, podczerwone lub radiowe i sporz\u0105dzi\u0107 jeden sp\u00f3jny obraz obserwowanego obiektu na konkretnej d\u0142ugo\u015bci fali.<\/p>

\"\"<\/div>

Antares (w \u015brodku, w mg\u0142awicy) i cz\u0119\u015b\u0107 Skorpiona w uj\u0119ciu Digitized Sky Survey\/STScl\/NASA \u2013 przetworzone przez CDS, S&T.<\/em><\/p>

Rozdzielczo\u015bci osi\u0105gane przez wsp\u00f3\u0142czesne interferometry si\u0119gaj\u0105 mikrosekund \u0142uku, czyli mog\u0105 zlikwidowa\u0107 tzw. seeing (ograniczaj\u0105cy rozdzielczo\u015b\u0107 pojedynczego teleskopu do mniej wi\u0119cej jednej sekundy \u0142uku). Po\u015brednim etapem rozwoju teleskopu by\u0142o u\u017cycie tzw. optyki adaptywnej czyli modelowania kszta\u0142tu zwierciad\u0142a si\u0142ownikami kalibrowanymi w takt falowania atmosfery, nawet do 1000x ustawie\u0144 na sekund\u0119. Cel by\u0142 podobny do interferometrii \u2013 przekroczenie teoretycznej granicy rozdzielczo\u015bci pojedynczego teleskopu ustawionego na powierzchni Ziemi.<\/p>

Literatura:<\/p>

  1. The Star Atlas Companion \u2013 P.M. Bagnall.<\/li>
  2. Niebo na d\u0142oni \u2013 E. Pittich i D. Kalmancok.<\/li>
  3. The Guardian, Hannah Devlin.<\/li>
  4. org, Astronomy.com.<\/li>
  5. Wikipedia, \u201eAntares\u201d.<\/li><\/ol>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Opracowa\u0142: dr Marcin Kolonko Jest 15-t\u0105 gwiazd\u0105 co do jasno\u015bci na ca\u0142ym niebie. Alpha Scorpii \u2013 gdy\u017c jest najja\u015bniejsz\u0105 gwiazd\u0105 w gwiazdozbiorze Skorpiona. Liczy zaledwie kilkana\u015bcie milion\u00f3w lat, ale z racji swojej du\u017cej masy szybko ewoluuje. Jego widmo i odleg\u0142o\u015b\u0107…<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2227","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2227","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2227"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2227\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2245,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2227\/revisions\/2245"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2227"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2227"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2227"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}