{"id":2150,"date":"2025-12-17T15:03:12","date_gmt":"2025-12-17T15:03:12","guid":{"rendered":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/?p=2150"},"modified":"2026-02-09T20:41:25","modified_gmt":"2026-02-09T20:41:25","slug":"syriusz-najjasniejsza-gwiazda-nocnego-nieba","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/?p=2150","title":{"rendered":"Syriusz \u2013 najja\u015bniejsza gwiazda nocnego nieba"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\u00a0<\/div>
\u00a0<\/div>
Opracowa\u0142: dr Marcin Kolonko<\/span><\/div>
\u00a0<\/div><\/div>

Po\u0142o\u017cony o nieco ponad 8 lat \u015bwietlnych od S\u0142o\u0144ca, jest jedn\u0105 z najbli\u017cszych nam gwiazd. Wi\u0119kszy teleskop rozdziela Syriusza A (m\u0142od\u0105 gwiazd\u0119 ci\u0105gu g\u0142\u00f3wnego typu widmowego A1 o \u015brednicy 1,8 wi\u0119kszej ni\u017c s\u0142oneczna i jasno\u015bci 26 razy przewy\u017cszaj\u0105cej S\u0142o\u0144ce) i ciemniejszego Syriusza B \u2013 historycznie drugiego znanego bia\u0142ego kar\u0142a o masie bliskiej masie S\u0142o\u0144ca, ale promieniu mniejszym od promienia Ziemi.<\/p>

\"\"<\/div>

Gwiazdozbi\u00f3r Wielkiego Psa (Canis Maior) z zaznaczon\u0105 pozycj\u0105 Syriusza. \u0179r\u00f3d\u0142o: Szczureq, program PP3 autorstwa Torsena Brongha, Wikipedia.<\/em><\/p>

Temperatura powierzchni Syriusza B przekracza 25000 stopni Kelvina (Syriusza A \u2013 oko\u0142o 10000 K) \u2013 ponad czterokrotnie wi\u0119cej ni\u017c S\u0142o\u0144ca. Syriusz A i B obiegaj\u0105 wsp\u00f3lny \u015brodek masy z okresem oko\u0142o 50 lat. Promie\u0144 orbity Syriusza B wynosi oko\u0142o 8 jednostek astronomicznych (i 7 odleg\u0142o\u015bci Ziemia-S\u0142o\u0144ce) czyli oko\u0142o 1 miliard km. To oznacza, \u017ce Syriusze stanowi\u0105 system podw\u00f3jny ca\u0142kowicie rozdzielony, w kt\u00f3rym aktualnie nie ma szansy na akrecj\u0119 materii Syriusza A na Syriusza B i wybuch Syriusza B jako supernowej typu Ia, co r\u00f3\u017cni go od Betelgezy.<\/p>

\"\"<\/em><\/div>

Por\u00f3wnanie rozmiar\u00f3w Syriusza B i Ziemi. \u0179r\u00f3d\u0142o: Omnidoom 999, Wikipedia.<\/em><\/p>

Syriusz B \u015bwieci wielokrotnie s\u0142abiej ni\u017c Syriusz A. Jednak, gdyby Syriusz A osi\u0105gn\u0105\u0142 za setki milion\u00f3w lat etap czerwonego olbrzyma, m\u00f3g\u0142by wype\u0142ni\u0107 swoj\u0105 sfer\u0119 Roche\u2019a i teoretycznie akrecja mog\u0142aby nast\u0105pi\u0107. W przesz\u0142o\u015bci, Syriusz B by\u0142 prawdopodobnie gwiazd\u0105 ci\u0105gu g\u0142\u00f3wnego typu B1 i masie rz\u0119du 5 mas S\u0142o\u0144ca. Po 100 milionach lat osi\u0105gn\u0105\u0142 faz\u0119 czerwonego olbrzyma (na 25 mln lat) a potem odrzuci\u0142 zewn\u0119trzn\u0105 otoczk\u0119, staj\u0105c si\u0119 bia\u0142ym kar\u0142em (ponad 100 mln lat temu). Syriusze z racji swej blisko\u015bci maj\u0105 znacz\u0105cy ruch w\u0142asny, przez kt\u00f3ry za 25000 lat mo\u017ce znale\u017a\u0107 si\u0119 w gwiazdozbiorze Pieca (Fornax) na niebie po\u0142udniowym.<\/p>

\"\"<\/div>

Zdj\u0119cie Syriusza A (jasna gwiazda) i Syriusza B (s\u0142abszy punkt u do\u0142u po lewej), ilustruj\u0105ce r\u00f3\u017cnice jasno\u015bci widomej. \u0179r\u00f3d\u0142o: NASA, ESA, H. Bond i M. Barstow (University of Leicester).<\/em><\/p>

W\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki wnikliwym obserwacjom ruchu w\u0142asnego Friedrich W. Bessel w 1844 r. \u00a0zapostulowa\u0142 istnienie towarzysza Syriusza (Syriusza B). Odkry\u0142 go w 1862 roku Alvan G. Clark nowo uruchomionym teleskopem Uniwersytetu w Evanston. Historycznie pierwszym bia\u0142ym kar\u0142em by\u0142a gwiazda 40 Eridani B (w gwiazdozbiorze Wieloryba). Wykry\u0142 go w 1783 roku William Herschel (brytyjsko-niemiecki astronom, odkrywca Urana).<\/p>

\"\"<\/div>

Obraz z 1839 r. przedstawiaj\u0105cy Friedricha Wilhelma Bessela, niemieckiego astronoma (opracowa\u0142 i zastosowa\u0142 metod\u0119 paralaksy wyznaczania odleg\u0142o\u015bci do najbli\u017cszych gwiazd) i prekursora geodezji. \u0179r\u00f3d\u0142o: C.A. Jensen, Carlsberg Glyptotek.<\/em><\/p>

Syriusz wchodzi w sk\u0142ad supergromady Syriusza, grupuj\u0105cej oko\u0142o 100 gwiazd o podobnym rozmiarze, typie widmowym i kierunku ruchu wok\u00f3\u0142 centrum Galaktyki co Syriusz. Ich wiek w wi\u0119kszo\u015bci zawiera si\u0119 mi\u0119dzy 225 a 250 mln lat a odleg\u0142o\u015bci od S\u0142o\u0144ca oko\u0142o 180-280 lat \u015bwietlnych.<\/p>

\"\"<\/div>

Wyobra\u017cenie artystyczne Syriusza A i B w przestrzeni kosmicznej. \u0179r\u00f3d\u0142o: NASA, ESA i G. Bacon (STScl).<\/em><\/p>

W staro\u017cytnym Egipcie Syriusz by\u0142 czczony jako b\u00f3stwo a jego pierwsze pojawienie si\u0119 przed wschodem S\u0142o\u0144ca (tzw. heliakalny wsch\u00f3d Syriusza) zwiastowa\u0142o wylew Nilu i dawa\u0142o nadziej\u0119 na obfite zbiory. Na szeroko\u015bci geograficznej Egiptu przypada\u0142 on na koniec lipca, co pocz\u0105tkowa\u0142o najgor\u0119tszy okres roku (st\u0105d nazwa Syriusz, co oznacza \u201c\u017carliwy\u201d, \u201cpal\u0105cy\u201d).<\/p>

\"\"<\/div>

Fotografia Syriusza autorstwa Vincenzy Mirabelli (W\u0142ochy) i przedstawienie orbity Syriusza B wzgl\u0119dem Syriusza A na przestrzeni 50 lat kalendarzowych. \u0179r\u00f3d\u0142o: Sky & Telescope.<\/em><\/p>

Jego jasno\u015b\u0107 widoma wynosi oko\u0142o -1.46 magnitudo, co umo\u017cliwia zaobserwowanie go r\u00f3wnie\u017c w dzie\u0144. Jasno\u015b\u0107 absolutna (po przeliczeniu na odleg\u0142o\u015b\u0107 10 parsek\u00f3w, czyli 32,6 roku \u015bwietlnego) Syriusza jest mniejsza, oko\u0142o 1.41 mag co czyni go (fizycznie) do\u015b\u0107 przeci\u0119tn\u0105 gwiazd\u0105.<\/p>

\"\"<\/div>

Gwiazdozbi\u00f3r Oriona i po lewej od niego, Syriusz (nad lasem) w uj\u0119ciu Aleksandra Yuserewa (Nowosybirsk, Rosja), \u0179r\u00f3d\u0142o: Sky & Telescope.<\/em><\/p>

Syriusza najlepiej ogl\u0105da\u0107 w zimie i wiosn\u0105 \u2013 znajduje si\u0119 nieco po lewej, poni\u017cej gwiazdozbioru Oriona, w Wielkim Psie. Nierzadko silnie migocze, co jest wynikiem scyntylacji atmosferycznej (zjawiska seeingu) i du\u017cej odleg\u0142o\u015bci (w stosunku do niemigocz\u0105cych planet) od S\u0142o\u0144ca.<\/p>

Opracowano na podstawie:<\/p>

  1. M. Bagnall \u201eThe Star Atlas Companion\u201d.<\/li>
  2. Sky & Telescope, Astronomy.com.<\/li>
  3. Wikipedia.<\/li>
  4. Telescopius.com.<\/li><\/ol>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u00a0\u00a0Opracowa\u0142: dr Marcin Kolonko\u00a0 Po\u0142o\u017cony o nieco ponad 8 lat \u015bwietlnych od S\u0142o\u0144ca, jest jedn\u0105 z najbli\u017cszych nam gwiazd. Wi\u0119kszy teleskop rozdziela Syriusza A (m\u0142od\u0105 gwiazd\u0119 ci\u0105gu g\u0142\u00f3wnego typu widmowego A1 o \u015brednicy 1,8 wi\u0119kszej ni\u017c s\u0142oneczna i jasno\u015bci 26…<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[12,13],"class_list":["post-2150","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kacik-astronomiczny","tag-astronomia","tag-ptgeof-oddzial-warszawski"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2150","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2150"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2150\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2208,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2150\/revisions\/2208"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2150"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2150"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2150"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}