{"id":2094,"date":"2025-11-29T00:35:04","date_gmt":"2025-11-29T00:35:04","guid":{"rendered":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/?p=2094"},"modified":"2025-11-29T00:36:45","modified_gmt":"2025-11-29T00:36:45","slug":"koronalny-wyrzut-masy-na-gwiezdzie-innej-niz-slonce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/?p=2094","title":{"rendered":"Koronalny wyrzut masy na gwie\u017adzie innej ni\u017c S\u0142o\u0144ce"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Opracowa\u0142: dr Marcin Kolonko<\/p>

Koronalne wyrzuty masy (CME \u2013 Coronal Mass Ejections) s\u0105 wyrzutami namagnesowanej plazmy ze S\u0142o\u0144ca w przestrze\u0144 kosmiczn\u0105. Mog\u0105 powodowa\u0107 burze geomagnetyczne, zjawiska zorzowe, pr\u0105dy wirowe w ruroci\u0105gach i gazoci\u0105gach, przepalenia transformator\u00f3w w sieciach elektroenergetycznych a tak\u017ce napromieniowanie astronaut\u00f3w czy za\u0142\u00f3g samolot\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 akurat w pobli\u017cu bieguna magnetycznego Ziemi.<\/p>

\"\"<\/div>

Wizja artystyczna koronalnego wyrzutu masy (CME) ze S\u0142o\u0144ca, podobne zaobserwowano na gwie\u017adzie EK Draconis. \u0179r\u00f3d\u0142o: Astronomy.com.<\/em><\/p>

Do tej pory CME rozumiano g\u0142\u00f3wnie w kontek\u015bcie S\u0142o\u0144ca, a ich skutki okre\u015bla si\u0119 mianem pogody kosmicznej (ju\u017c na Ziemi). Stworzono specjalne skale intensywno\u015bci tych zjawisk (skala R \u2013 zak\u0142\u00f3ce\u0144 w transmisji radiowej, G \u2013 burz geomagnetycznych i S \u2013 intensywno\u015bci strumienia cz\u0105stek docieraj\u0105cych do ziemskiej magnetosfery).<\/p>

\"\"<\/div>

Zdj\u0119cie satelitarne CME na S\u0142o\u0144cu.<\/em><\/p>

Jednak ju\u017c od d\u0142u\u017cszego czasu poszukiwano potwierdzenia istnienia CME na innych gwiazdach i wygl\u0105da na to, \u017ce cel ostatnio zosta\u0142 osi\u0105gni\u0119ty. Mo\u017ce to mie\u0107 implikacje dla bada\u0144 planet w strefie zamieszkiwalnej (habitable zone) gwiazd mniejszych od S\u0142o\u0144ca (czerwonych kar\u0142\u00f3w), kt\u00f3re to planety odkrywa si\u0119 ju\u017c masowo. Mianowicie, po takim silnym (rz\u0119du 10e33 erg\u00f3w) rozb\u0142ysku (flarze), nast\u0119puj\u0105cy wyrzut masy mo\u017ce spowodowa\u0107 odarcie planety z atmosfery, gdy znajduje si\u0119 ona blisko gwiazdy macierzystej. Oraz napromieniowanie budz\u0105cego si\u0119 dopiero \u017cycia, gdyby takie mia\u0142o szans\u0119 tam akurat powsta\u0107.<\/p>

\"\"<\/div>

Dynamiczne widmo linii wodoru, H_alpha. Z lewej erupcja w\u0142\u00f3kna (filamentu), z prawej wyrzut rozb\u0142ysku (prominence). \u0179r\u00f3d\u0142o: Kosuke Namekata.<\/em><\/p>

Sygnatur\u0105 takiego rozb\u0142ysku jest b\u0142ysk radiowy na niezbyt wysokiej cz\u0119stotliwo\u015bci, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie zaobserwowano przy pomocy sieci LOFAR (trzy stacje znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce w Polsce, m.in. w \u0141azach niedaleko Krakowa). A tak\u017ce rozszczepienie linii pola magnetycznego wskutek efektu Zeemana \u2013 b\u0119d\u0105cego nast\u0119pstwem silnego namagnesowania gwiazdy macierzystej. Ten efekt mo\u017cna zaobserwowa\u0107 przy pomocy teleskopu kosmicznego XMM-Newton.<\/p>

\"\"<\/div>

Sie\u0107 stacji LOFAR (Low Frequency Array) \u2013 rozproszonego obserwatorium radiowego dla fal o niskiej cz\u0119sto\u015bci. \u0179r\u00f3d\u0142o: Obserwatorium Astronomiczne UJ.<\/em><\/p>

Pr\u0119dko\u015b\u0107 wyrzucanej plazmy mo\u017ce przekroczy\u0107 2000 kilometr\u00f3w na sekund\u0119 \u2013 w przypadku S\u0142o\u0144ca osi\u0105ga j\u0105 jedynie 5% CME. To oznacza, \u017ce zjawisko CME na tej gwie\u017adzie jest bardziej dynamiczne, tak\u017ce za spraw\u0105 wyst\u0119puj\u0105cego tam silnego pola magnetycznego kt\u00f3re usi\u0142uje taki rozb\u0142ysk uwi\u0119zi\u0107 w atmosferze gwiazdy. Jak ta bariera zostanie prze\u0142amana, pr\u0119dko\u015b\u0107 wyrzutu jest wy\u017csza ni\u017c zazwyczaj ma to miejsce na S\u0142o\u0144cu.<\/p>

\"\"<\/div>

Przedstawienie symulacji MHD (magnetohydrodynamicznej) 2D (dwuwymiarowej) ekspansji p\u0119tli magnetycznej i materia\u0142u z rozb\u0142ysku. Po prawej u do\u0142u: symulacja dynamicznego widma H_alpha. \u0179r\u00f3d\u0142o: Kosuke Namekata.<\/em><\/p>

Kszta\u0142t, cz\u0119sto\u015b\u0107 i przebieg czasowy b\u0142ysku radiowego by\u0142 przedmiotem symulacji teoretyk\u00f3w i zgadza si\u0119 z obserwacjami tego czerwonego kar\u0142a. Nap\u0119du do tego wyrzutu (a zatem energii naci\u0105gni\u0119cia owej \u201ekosmicznej procy\u201d) dostarcza rekoneksja gwiazdowego pola magnetycznego \u2013 jeszcze silniejszego ni\u017c to na S\u0142o\u0144cu. Poniewa\u017c emisja takiego skupiska plazmy jest zwr\u00f3cona w stron\u0119 Ziemi (nie zagra\u017caj\u0105c jej \u2013 jest ona o kilkadziesi\u0105t lat \u015bwietlnych od gwiazdy), mamy do czynienia ze zjawiskiem przesuni\u0119cia ku fioletowi (blueshift), czyli odwrotnie ni\u017c przy ucieczce galaktyk znanej z prawa Hubble\u2019a. Oba te zjawiska s\u0105 ilustracj\u0105 efektu Dopplera.<\/p>

\"\"<\/div>

Mapy symulacji plam gwiazdowych (analogicznych do plam s\u0142onecznych), przedstawiaj\u0105ce wizualizacj\u0119 efektu Dopplera (na zielono) oraz z modelowania krzywej blasku TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite; szare k\u00f3\u0142ka A i B) a tak\u017ce radialne pole magnetyczne (na czerwono i niebiesko). TESS jest ameryka\u0144skim satelit\u0105 s\u0142u\u017c\u0105cym do wykrywania planet pozas\u0142onecznych metod\u0105 tranzyt\u00f3w). \u0179r\u00f3d\u0142o: Kosuke Namekata.<\/em><\/p>

Gwiazda, o kt\u00f3rej mowa, le\u017cy w gwiazdozbiorze Smoka (Draco) i ma oznaczenie EK Dra.<\/p>

Materia\u0142 przygotowano w oparciu o preprint pracy autora Kosuke Namekata na arXiv.org \u201eCoronal Mass Ejections from young Suns: Insights from Solar and Stellar Observations and Models\u201d oraz artyku\u0142 Michaela E. Bakicha \u00a0w astronomy.com \u201eAstronomers see a massive stellar explosion\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Opracowa\u0142: dr Marcin Kolonko Koronalne wyrzuty masy (CME \u2013 Coronal Mass Ejections) s\u0105 wyrzutami namagnesowanej plazmy ze S\u0142o\u0144ca w przestrze\u0144 kosmiczn\u0105. Mog\u0105 powodowa\u0107 burze geomagnetyczne, zjawiska zorzowe, pr\u0105dy wirowe w ruroci\u0105gach i gazoci\u0105gach, przepalenia transformator\u00f3w w sieciach elektroenergetycznych a tak\u017ce…<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[12,13],"class_list":["post-2094","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kacik-astronomiczny","tag-astronomia","tag-ptgeof-oddzial-warszawski"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2094","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2094"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2094\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2108,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2094\/revisions\/2108"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}