{"id":2067,"date":"2025-11-26T13:31:51","date_gmt":"2025-11-26T13:31:51","guid":{"rendered":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/?p=2067"},"modified":"2025-11-26T13:44:49","modified_gmt":"2025-11-26T13:44:49","slug":"spica-klos-panny-alpha-virginis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/?p=2067","title":{"rendered":"Spica \u2013 K\u0142os Panny (Alpha Virginis)"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Opracowa\u0142: dr Marcin Kolonko<\/p>

Spika nale\u017cy do 20 najja\u015bniejszych gwiazd nocnego nieba. Zlokalizowana jest w gwiazdozbiorze Panny (Virgo), dlatego nazywa si\u0119 j\u0105 Alpha Virginis. Jest nieco ja\u015bniejsza ni\u017c +1 magnitudo \u2013 taka subiektywna, logarytmiczna miara jasno\u015bci zgodnie z kt\u00f3r\u0105 r\u00f3\u017cnica 1 mag oznacza mniej wi\u0119cej 2,5 w skali fizycznej intensywno\u015bci promieniowania. Czyli 5 mag to 2,5 do pot\u0119gi pi\u0105tej (oko\u0142o 100 w intensywno\u015bci). I im wy\u017csze magnitudo, tym s\u0142abszy (wizualnie) obiekt opisuje (najs\u0142absze gwiazdy widoczne przez naziemne teleskopy to +25 – +30 mag a S\u0142o\u0144ce to -26 mag).<\/span><\/p>

\"\"<\/div>

Ikonografika przedstawiaj\u0105ca najistotniejsze parametry Spiki A \u2013 sk\u0142adnika uk\u0142adu podw\u00f3jnego spektroskopowego. \u0179r\u00f3d\u0142o: Sky & Telescope.<\/em><\/p>

Spika jest gwiazd\u0105 spektroskopowo podw\u00f3jn\u0105. To oznacza, \u017ce nie mo\u017cemy bezpo\u015bredni\u0105 obserwacj\u0105 \u201erozdzieli\u0107\u201d sk\u0142adnik\u00f3w, ale gdy skierujemy tam odpowiednio \u201ejasny\u201d spektroskop \u2013 zobaczymy przeplataj\u0105ce si\u0119 (i dynamicznie zmieniaj\u0105ce) linie widmowe obydwu sk\u0142adnik\u00f3w. Te zmiany bior\u0105 si\u0119 z dodatkowej sk\u0142adowej pr\u0119dko\u015bci (tzw. radialnej). Gdy jeden ze sk\u0142adnik\u00f3w si\u0119 oddala to drugi przybli\u017ca \u2013 i na odwr\u00f3t, cyklicznie.<\/p>

\"\"<\/div>

<\/p>

Krzywa blasku Spiki, wida\u0107 przes\u0142anianie si\u0119 sk\u0142adnik\u00f3w. \u0179r\u00f3d\u0142o: MOST Team, Sky & Telescope.<\/em><\/p>

Sk\u0142adniki Spiki s\u0105 oddalone od siebie o oko\u0142o 0,12 AU (18 mln kilometr\u00f3w) ale od nas s\u0105 oddalone o 260 lat \u015bwietlnych, czyli jakie\u015b 2 biliardy kilometr\u00f3w. To sprawia, \u017ce s\u0105 zbyt daleko (przynajmniej dla zwyk\u0142ych teleskop\u00f3w) aby zosta\u0107 rozdzielone, ale te\u017c na tyle blisko siebie, \u017ceby ulec deformacji od kszta\u0142tu kulistego. M\u00f3wimy fachowo, \u017ce sk\u0142adniki Spiki znacznie wype\u0142niaj\u0105 sfer\u0119 Roche\u2019a \u2013 tak\u0105 ekwipotencjaln\u0105 powierzchni\u0119, kt\u00f3rej przekroczenie powoduje akrecj\u0119 (przep\u0142yw) materii z jednego sk\u0142adnika na drugi i szereg efekt\u00f3w zwi\u0105zanych z si\u0142ami p\u0142ywowymi.<\/p>

\"\"<\/div>

Spika na mapie gwiazdozbioru Panny (atlas gwiazdozbior\u00f3w Jana Heweliusza). \u0179r\u00f3d\u0142o: Sky & Telescope.<\/em><\/p>

Oba sk\u0142adniki Spiki s\u0105 olbrzymami typu B, czyli bia\u0142oniebieskimi gwiazdami o masach kilku-kilkunastu (konkretnie, 6 i 10) mas S\u0142o\u0144ca. To czyni uk\u0142ad Spiki jednym z pobliskich kandydat\u00f3w na supernow\u0105 \u2013 gdy\u017c gwiazda powy\u017cej 8 mas S\u0142o\u0144ca maj\u0105ca towarzysza pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej wyssa z niego materi\u0119 i przekroczy ograniczenie dolne na mas\u0119 supernowej (troch\u0119 podobnie jak Betelgeza). Po przekroczeniu tego punktu zapadnie si\u0119 do gwiazdy neutronowej lub czarnej dziury i w efektownym rozb\u0142ysku (podczas kt\u00f3rego \u015bwieci z moc\u0105 ca\u0142ej galaktyki) odrzuci zewn\u0119trzne warstwy w przestrze\u0144, tworz\u0105c zr\u0119b pozosta\u0142o\u015bci po supernowej (SNR \u2013 Supernova Remnant).<\/p>

\"\"<\/div>

<\/p>

<\/p>

Zbli\u017cenie Wenus (po lewej) do Spiki \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142o: Marion Haligowski, Sky & Telescope.<\/em><\/p>

Poniewa\u017c Spika le\u017cy blisko ekliptyki, jest cz\u0119sto zakrywana przez Ksi\u0119\u017cyc lub (rzadziej) planety. Czasem zdarza si\u0119 widzie\u0107 tak\u017ce zakrycie brzegowe Spiki przez Ksi\u0119\u017cyc, w trakcie kt\u00f3rego mo\u017cna pokusi\u0107 si\u0119 o wyznaczenie profilu bocznego g\u00f3r ksi\u0119\u017cycowych (o ile rozstawi si\u0119 odpowiednio szereg obserwator\u00f3w i wyposa\u017cy ich w precyzyjny pomiar czasu).<\/p>

\"\"<\/div>

<\/p>

Za\u0107miony Ksie\u017cyc i Spika (po prawej), blisko ekliptyki (p\u0142aszczyzny orbity Ziemi). \u0179r\u00f3d\u0142o: Don Stolz, 2014, Sky & Telescope.<\/em><\/p>

Dla staro\u017cytnych znaczenie mia\u0142y tzw. helikalne wschody Spiki \u2013 czyli moment, w kt\u00f3rym gwiazda ta jest widoczna tu\u017c przed wschodem S\u0142o\u0144ca. Poniewa\u017c Hipparch by\u0142 prekursorem astrometrii \u2013 wyznaczy\u0142 on, \u017ce po 2000 latach od budowy egipska \u015bwi\u0105tynia w Tebach nie by\u0142a ju\u017c idealnie zorientowana na Spik\u0119 w\u0142a\u015bnie w momencie jej wschodu heliakalnego \u2013 i powzi\u0105\u0142 hipotez\u0119 o precesji osi Ziemi z okresem wyznaczonym p\u00f3\u017aniej na 27000 lat.<\/p>

\"\"<\/div>

<\/p>

Mapka do znalezienia Spiki \u2013 przed\u0142u\u017cenie dyszla Wielkiego Wozu o Arktura pozwala dotrze\u0107 do K\u0142osa. \u0179r\u00f3d\u0142o: Sky & Telescope.<\/em><\/p>

Ne dziwi zatem, \u017ce wystrzelonego kolejne 2000 lat p\u00f3\u017aniej satelit\u0119 do precyzyjnego pomiaru odleg\u0142o\u015bci i paralaks gwiazd nazwano Hipparchos.<\/p>

Sam\u0105 Spik\u0119 znajdziemy przed\u0142u\u017caj\u0105c dyszel Wielkiego Wozu w stron\u0119 Arktura i dalej. Anglosasi okre\u015blaj\u0105 Spik\u0119 jako \u201eear of grain\u201d \u2013 czyli w\u0142a\u015bnie k\u0142os z ziarnami. W j\u0119zyku polskim funkcjonuje nazwa \u201eK\u0142os Panny\u201d \u2013 od miejsca w gwiazdozbiorze odpowiadaj\u0105cego r\u0119ce Panny (trzymaj\u0105cej \u00f3w K\u0142os).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Opracowa\u0142: dr Marcin Kolonko Spika nale\u017cy do 20 najja\u015bniejszych gwiazd nocnego nieba. Zlokalizowana jest w gwiazdozbiorze Panny (Virgo), dlatego nazywa si\u0119 j\u0105 Alpha Virginis. Jest nieco ja\u015bniejsza ni\u017c +1 magnitudo \u2013 taka subiektywna, logarytmiczna miara jasno\u015bci zgodnie z kt\u00f3r\u0105 r\u00f3\u017cnica…<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[12,13],"class_list":["post-2067","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kacik-astronomiczny","tag-astronomia","tag-ptgeof-oddzial-warszawski"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2067","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2067"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2067\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2090,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2067\/revisions\/2090"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2067"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2067"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2067"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}