{"id":2026,"date":"2025-11-16T22:14:20","date_gmt":"2025-11-16T22:14:20","guid":{"rendered":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/?p=2026"},"modified":"2025-11-16T22:15:40","modified_gmt":"2025-11-16T22:15:40","slug":"capella-czyli-gwiazda-koza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/?p=2026","title":{"rendered":"Capella, czyli gwiazda-koza"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Opracowa\u0142: dr Marcin Kolonko<\/span><\/p>

Swoj\u0105 nazw\u0119 zawdzi\u0119cza po\u0142o\u017ceniu na tle gwiazdozbioru Wo\u017anicy (Auriga, Charioteer). Trzyma dwie lub trzy k\u00f3zki (mniejsze gwiazdy, w pobli\u017cu zeta Aur) tak, aby nie wypad\u0142y w trakcie jazdy. Koza nazywana jest tak\u017ce Amalte\u0105 lub Albajoth.<\/p>

\"\"<\/p>

Szkic gwiazdozbioru Wo\u017anicy z uwzgl\u0119dnieniem po\u0142o\u017cenia Capelli i obiekt\u00f3w z katalogu Messiera. \u0179r\u00f3d\u0142o: Astronomy.com.<\/em><\/div>
\u00a0<\/div>

Capella jest 6 najja\u015bniejsz\u0105 gwiazd\u0105 na niebie (nie licz\u0105c S\u0142o\u0144ca). Ma oko\u0142o 0.08 magnitudo, jest zatem kilka razy s\u0142absza od Syriusza i minimalnie s\u0142absza od Wegi a o u\u0142amek magnitudo silniejsza od Rigela (w Orionie). Znajduje si\u0119 w odleg\u0142o\u015bci ponad 44 lat \u015bwietlnych od S\u0142o\u0144ca.<\/p>

\"\"<\/p>

Wykonane w odst\u0119pie czasowym 14 dni dwa zdj\u0119cia Capelli przy pomocy teleskopu COAST. Odleg\u0142o\u015b\u0107 k\u0105towa mi\u0119dzy sk\u0142adnikami to zaledwie 0.05\u201d. \u0179r\u00f3d\u0142o: MRAO and Cavendish Astrophysics.<\/em><\/p>

W rzeczywisto\u015bci, jest to uk\u0142ad dw\u00f3ch gwiazd-olbrzym\u00f3w typu widmowego G0 i G8. Ka\u017cdy z nich jest znacznie wi\u0119kszy od S\u0142o\u0144ca, ale ma od niego mniejsz\u0105 g\u0119sto\u015b\u0107 (olbrzymy nazywane s\u0105 \u201egwiazdami rozmytymi\u201d \u2013 ang. diffuse stars \u2013 od du\u017cego rozmiaru i wi\u0119kszej masy ni\u017c kar\u0142y z ci\u0105gu g\u0142\u00f3wnego). Orbituj\u0105 one wok\u00f3\u0142 wsp\u00f3lnego \u015brodka masy z okresem 104 dni, w odleg\u0142o\u015bci 0.72 jednostki astronomicznej (oko\u0142o 100 mln km, jako \u017ce 1AU = 150 mln km).<\/p>

\"\"<\/div>

Por\u00f3wnanie rozmiar\u00f3w obu par sk\u0142adnik\u00f3w Capelli (g\u0142\u00f3wnej \u2013 Aa i Ab i mniejszej kar\u0142owatej, Capelli H i Capelli L. NA rysunku umieszczono te\u017c s\u0142o\u0144ce (SOL). \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia, Sky&Telescope.<\/em><\/p>

Opr\u00f3cz dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych gwiazd ustalono r\u00f3wnie\u017c, \u017ce podobny ruch w\u0142asny w\u015br\u00f3d otaczaj\u0105cych gwiazd maj\u0105 dwa inne obiekty \u2013 para s\u0142abszych gwiazd zwi\u0105zanych r\u00f3wnie\u017c grawitacyjnie ze sob\u0105 (okres obiegu 388 lat) i z pierwsz\u0105, ja\u015bniejsz\u0105 par\u0105 gwiazd (okres obiegu obu par wzgl\u0119dem barycentrum ustalono na 373000 lat a rozmiar ich orbit na oko\u0142o 10000 jednostek astronomicznych).<\/p>

\"\"<\/p>

Amatorskie uj\u0119cie sk\u0142adnik\u00f3w Capelli daje wyobra\u017cenie o jej rozmieszczeniu na niebie. \u0179r\u00f3d\u0142o: Giorgio Rizzarelli.<\/em><\/p>

Gwiazdy-olbrzymy z g\u0142\u00f3wnej pary maj\u0105 \u015brednice kilku \u015brednic S\u0142o\u0144ca. Wizualne rozdzielenie tych sk\u0142adnik\u00f3w zosta\u0142o wykonane oko\u0142o 100 lat temu w obserwatorium Licka. Obydwa te olbrzymy kr\u0119c\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 w\u0142asnych osi z okresami 230 dni i 11,7 dnia i pr\u0119dko\u015bciami liniowymi na r\u00f3wniku 3 km\/s i odpowiednio 36 km\/s.<\/p>

\"\"<\/p>

Wsp\u00f3\u0142czesne zdj\u0119cie Obserwatorium Licka na Mount Hamilton (1283 m npm), pierwszym g\u00f3rskim obserwatorium ze stale rezyduj\u0105cymi tam naukowcami. Z przodu kopu\u0142a 3-metrowego teleskopu Shane\u2019a. \u0179r\u00f3d\u0142o: Michael from San Jose, California, USA; Wikipedia.<\/em><\/p>

Gwiazdozbi\u00f3r Wo\u017anicy, w kt\u00f3rym le\u017cy Capella nale\u017cy do gwiazdozbior\u00f3w zimowych i zaczyna by\u0107 dogodnie widoczny p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105. Mo\u017cliwe, \u017ce system Capelli zalicza si\u0119 (grawitacyjnie) do grupy poruszaj\u0105cej si\u0119 jak Hiady z uwagi na po\u0142o\u017cenie i warto\u015b\u0107 jej wektora pr\u0119dko\u015bci.<\/p>

\"\"<\/p>

Rycina z 1889 r. przedstawiaj\u0105ca teleskop (refraktor) Licka autorstwa W. J. Morgan. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia.<\/em><\/p>

Samo Obserwatorium Licka by\u0142o zbudowane w latach 70. i 80. XIX wieku dzi\u0119ki funduszom zapisanym nauce przez Jamesa Licka, ameryka\u0144skiego producenta fortepian\u00f3w i milionera. Jego pierwszy instrument (refraktor, na zdj\u0119ciu) by\u0142 przez pewien czas najwi\u0119kszym tego typu na \u015bwiecie (do wybudowania lunety o \u015brednicy obiektywu 102 cm w Obserwatorium Yerkesa).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Opracowa\u0142: dr Marcin Kolonko Swoj\u0105 nazw\u0119 zawdzi\u0119cza po\u0142o\u017ceniu na tle gwiazdozbioru Wo\u017anicy (Auriga, Charioteer). Trzyma dwie lub trzy k\u00f3zki (mniejsze gwiazdy, w pobli\u017cu zeta Aur) tak, aby nie wypad\u0142y w trakcie jazdy. Koza nazywana jest tak\u017ce Amalte\u0105 lub Albajoth. Szkic…<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[12,13],"class_list":["post-2026","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kacik-astronomiczny","tag-astronomia","tag-ptgeof-oddzial-warszawski"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2026","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2026"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2026\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2068,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2026\/revisions\/2068"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2026"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2026"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptgeof.pl\/warszawa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2026"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}