Oddział Lubelski Polskiego Towarzystwa Geofizycznego powstał 17 maja 1956 roku z inicjatywy doc. dr Włodzimierza Zinkiewicza. W skład pierwszego Zarządu Oddziału wchodzili: doc. dr Włodzimierz Zinkiewicz – przewodniczący, doc. dr Tadeusz Wilgat – z-ca przewodniczącego, mgr Edward Michna – sekretarz (późniejsi profesorowie) i mgr Władysław Szewczyk – skarbnik. Oddział liczył 19 członków.
W programie działalności pierwszego zarządu zwrócono głównie uwagę na: systematyczność posiedzeń naukowych (1 raz w miesiącu), omawianie i uzgadnianie tematyki prac zespołowych z meteorologii i hydrografii, zwiększenie liczby członków, powiązania działalności Oddziału z działalnością Polskiego Towarzystwa Geograficznego oraz udział członków Oddziału w pracach nad odpowiednim rozkładem stacji klimatycznych i opadowych na Lubelszczyźnie. Warta podkreślenia jest w tym okresie działalność popularyzująca nauki geofizyczne wśród młodzieży i nauczycieli szkół podstawowych i średnich. Odczyty połączone były ze zwiedzaniem Obserwatorium Meteorologicznego UMCS. Od 1961 r. (każdego roku w marcu), w związku z ustanowieniem Międzynarodowego Dnia Meteorologa, w prasie i radiu prowadzona była szeroka akcja popularyzująca nauki geofizyczne.
Pierwszy przewodniczący Oddziału pełnił tę funkcję przez 11 kadencji, do 7 marca 1968 r., a jego zastępca przez 14 kadencji, do 18 marca 1971 r. W skład kolejnych zarządów oddziału i komisji rewizyjnych w pierwszych latach działalności wchodzili m.in. późniejsi profesorowie: Henryk Maruszczak i Jan Trembaczowski (geomorfolodzy), Franciszek Uhorczak (kartograf), Krzysztof Wojciechowski (hydrograf), Wojciech Warakomski (klimatolog).
Po rezygnacji z kandydowania na przewodniczącego złożonej przez prof. Włodzimierza Zinkiewicza, od 7 marca 1968 roku do 14 marca 1969 roku, funkcję tę pełnił doc. dr Edward Michna, a następnie do 11 czerwca 1986 roku prof. dr hab. Wojciech Warakomski. W skład kolejnych zarządów wchodzili m.in. profesorowie: Tadeusz Górski i Józef Kołodziej (agrometeorolodzy). W latach 1974-1980 prof. dr hab. Edward Michna był członkiem Zarządu Głównego, a w latach 1981- 1982 Prezesem Zarządu Głównego PTGeof.
W tym okresie Oddział Lubelski był współorganizatorem dwóch ogólnopolskich zjazdów naukowych: Pierwszy obchodzony pod hasłem: „Klimatologia w służbie gospodarki narodowej” odbył się w dniach 10-11 maja 1974 roku w Lublinie. W sesji, na której wygłoszono 7 referatów, wzięły udział 54 osoby, reprezentujące większość ośrodków naukowych w kraju oraz kilka instytucji gospodarczych. Drugie sympozjum naukowe nt. „Aktualne problemy klimatologii polskiej – zastosowania gospodarcze” odbyło się w Lublinie w dniach 6-8 czerwca 1968 roku. W obradach uczestniczyło 120 osób. Wygłoszono 26 referatów i komunikatów naukowych.
Od 11 czerwca 1986 roku do 15 marca 1991 roku przewodniczącym Oddziału był prof. dr hab. Stanisław Paczos, a w skład Zarządu wchodził m.in. późniejszy profesor Zdzisław Michalczyk (hydrograf). Od 15 marca 1991 roku (po śmierci prof. S. Paczosa) do Walnego Zgromadzenia członków Oddziału, tj. do 3 czerwca 1992 roku, Oddział pracował pod kierunkiem dr Krzysztofa Liniewicza. Następnie przewodniczącym Oddziału został dr hab. Bogusław Kaszewski, od 1992 r. także członek Prezydium Zarządu Głównego PTGeof.
W październiku 1996 roku Oddział Lubelski był współorganizatorem sympozjum naukowego „Problemy współczesnej klimatologii i agrometeorologii regionu lubelskiego”, w którym uczestniczyło ok. 80 osób. Na sesji wygłoszono 24 referaty i komunikaty oraz zaprezentowano 20 posterów.
W latach 2000-2008 przewodniczącym Oddziału był dr Szczepan Mrugała, między 2009 a 2014 dr Eugeniusz Filipiuk, do 2020 r. dr Krzysztof Bartoszek, do 2024 r. dr Agnieszka Krzyżewska, natomiast obecnie (od 2025 r.) funkcję tę pełni dr Sylwester Wereski.
Od 2001 roku (co 5 lat) Oddział Lubelski jest współorganizatorem cyklicznych konferencji metodycznych p.t.: „Problematyka pomiarów i opracowań elementów meteorologicznych”. Konferencje te cieszą się dużym zainteresowaniem niemalże wszystkich ośrodków akademickich oraz instytutów badawczych. W 2004 r. Oddział Lubelski był współorganizatorem „Sesji poświęconej pamięci prof. dr Włodzimierza Zinkiewicza w 100 rocznicę Jego urodzin”.
Obecnie Oddział Lubelski Polskiego Towarzystwa Geofizycznego liczy 18 osób (stan na 15 marca 2025 r.), w tym 2 członków honorowych – prof. dr hab. Wojciech Warakomski (od 1996 roku) oraz prof. dr hab. Bogusław M. Kaszewski (od 2021 r.).
Zgodnie ze statutem podstawową formą działalności Oddziału jest popularyzacja geofizyki (w zakresie meteorologii i hydrologii). W ciągu niemal 70 lat działalności Oddział Lubelski był organizatorem lub współorganizatorem 277 posiedzeń naukowych z referatami, w tym kilkunastu z referatami gości zagranicznych (stan na 25.03.2025). Najczęściej przy organizacji posiedzeń współpracowano z Oddziałem Lubelskim Polskiego Towarzystwa Geograficznego i Lubelskim Towarzystwem Naukowym, a także z PTBotanicznym, PTGeologicznym i PTGleboznawczym. Oddział Lubelski współpracował również z Wyższą Szkołą Oficerską Sił Powietrznych w Dęblinie w zakresie wykorzystania komputerów w meteorologii oraz organizacji Światowych Dni Meteorologii.
Na zebraniach naukowych dominowała tematyka meteorologiczna i klimatologiczna (ok. 85% referatów), rzadziej referowano problemy hydrologiczne (około 10%).
Najwięcej uwagi poświęcono wybranym elementom pogody i klimatu (parowanie, zachmurzenie), sprawozdaniom z konferencji naukowych i zjazdów oraz tematyce ogólno klimatycznej i zagadnieniom metodycznym. Z problemów hydrologicznych na czoło wysunęły się zagadnienia dotyczące zasobów wodnych. Spośród prelegentów, którzy do 2009 r. referowali na zebraniach naukowych, najwięcej odczytów wygłosili: prof. dr hab. Wojciech Warakomski (25) i prof. dr Włodzimierz Zinkiewicz (11).
Podstawą działalności popularyzatorskiej były (i są nadal) pogadanki dla młodzieży szkolnej i akademickiej na temat służby meteorologicznej w Polsce i na świecie, połączone ze zwiedzaniem stacji meteorologicznych: UMCS i Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie, a wcześniej także IMGW. Tego typu pogadanek było ponad 700. Ponadto problematyka meteorologiczno-klimatologiczna jest szeroko propagowana w lokalnych i regionalnych środkach masowego przekazu (prasa, radio, telewizja).
Od początku istnienia Oddział korzysta z pomieszczeń Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi, a obecnie Wydziału Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej UMCS w Lublinie (Al. Kraśnicka 2D).