{"id":3010,"date":"2025-07-08T14:16:42","date_gmt":"2025-07-08T14:16:42","guid":{"rendered":"https:\/\/ptgeof.pl\/?page_id=3010"},"modified":"2026-01-23T08:53:00","modified_gmt":"2026-01-23T08:53:00","slug":"selected-aspects-of-the-tatra-mts-bioclimate-local-plants-and-regional-humans-perspectives","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/ptgeof.pl\/?page_id=3010","title":{"rendered":"SELECTED ASPECTS OF THE TATRA MTS. BIOCLIMATE. LOCAL (PLANTS) AND REGIONAL (HUMANS) PERSPECTIVES"},"content":{"rendered":"

<\/a><\/a>SELECTED ASPECTS OF THE TATRA MTS. BIOCLIMATE. LOCAL (PLANTS) AND REGIONAL (HUMANS) PERSPECTIVES<\/span>
\nWybrane zagadnienia z bioklimatu Tatr. Aspekty bioklimatu ro\u015blin i bioklimatu cz\u0142owieka
\n<\/span><\/span><\/p>\n

Krzysztof B\u0142a\u017cejczyk, Anna Koz\u0142owska, Zofia R\u0105czkowska, Jaros\u0142aw Baranowski, Pavol Nejedlik, Katarina Mikulova<\/span><\/span><\/span>
\n<\/em>Przegl\u0105d Geofizyczny (2025) vol. 70, iss. 1-2, pp. 23-50<\/em><\/span>
\nhttps:\/\/doi.org\/10.32045\/PG-2024-053<\/span><\/p>\n

Streszczenie
\n<\/strong>Obszary g\u00f3rskie, w tym Tatry, s\u0105 wa\u017cnym elementem krajobrazu. Ich wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 si\u0119 cech\u0105 jest strefowo\u015b\u0107 wysoko\u015bciowa wszystkich element\u00f3w \u015brodowiska: rze\u017aby terenu, pokrywy glebowej, szaty ro\u015blinnej i klimatu. Celem artyku\u0142u przedstawienie dw\u00f3ch aspekt\u00f3w bioklimatu obszaru Tatr: i) bioklimatu ro\u015blin, a mianowicie interakcji zachodz\u0105cych pomi\u0119dzy ro\u015blinno\u015bci\u0105 acidofiln\u0105 a lokalnymi cechami rze\u017aby i mikroklimatu w pi\u0119trze subalpejskim i alpejskim Doliny Suchej Wody, oraz ii) bioklimatu cz\u0142owieka, a mianowicie pokazanie, w jaki spos\u00f3b lokalne i regionalne czynniki geograficzne wp\u0142ywaj\u0105 na stres termiczny w Tatrach. Badania dotycz\u0105 r\u00f3\u017cnych skal przestrzennych (mikro- i regionalnych) i czasowych (kr\u00f3tkoterminowych i wieloletnich).
\nTerenowe badania klimatyczno-ro\u015blinne prowadzono w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci Doliny Suchej Wody na zboczach Beskidu i Uhrocia Kasprowego, poro\u015bni\u0119tych naturaln\u0105 ro\u015blinno\u015bci\u0105 acidofiln\u0105, typow\u0105 dla strefy alpejskiej i antropogeniczn\u0105 (po wypasie) w strefie subalpejskiej. Interakcje pomi\u0119dzy cechami mikroklimatu, b\u0119d\u0105ce efektem specyficznych cech bilansu radiacyjnego, a istniej\u0105c\u0105 pokryw\u0105 ro\u015blinn\u0105 kszta\u0142towa\u0142y gradienty temperatury powietrza przy powierzchni gruntu, kt\u00f3re by\u0142y istotnie modyfikowane przez ekspozycj\u0119 zboczy i lokalne czynniki siedliskowe zwi\u0105zane z rze\u017ab\u0105 terenu (obecno\u015b\u0107 blok\u00f3w skalnych, zag\u0142\u0119bie\u0144 i p\u0142at\u00f3w \u015bniegu). Gradientom temperatury towarzyszy\u0142o stopniowe przechodzenie ro\u015blinno\u015bci strefowej, typowej dla pas\u00f3w subalpejskiego i alpejskiego. Badania bioklimatu cz\u0142owieka uwzgl\u0119dniaj\u0105 regionaln\u0105 zmienno\u015b\u0107 stresu termicznego, okre\u015blonego za pomoc\u0105 wska\u017anika UTCI, w p\u00f3\u0142nocnej i po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Tatr. Wysoko\u015bciowa strefowo\u015b\u0107 obci\u0105\u017ce\u0144 termicznych jest modyfikowana przez po\u0142o\u017cenie w stosunku do g\u0142\u00f3wnego grzbietu. Gradienty UTCI s\u0105 wy\u017csze ni\u017c gradienty temperatury, szczeg\u00f3lnie w obszarze p\u00f3\u0142nocnym. Na p\u00f3\u0142nocnych sk\u0142onach Tatr s\u0105 one znacz\u0105co wi\u0119ksze ni\u017c na sk\u0142onach po\u0142udniowych.
\n<\/span><\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/strong> Tatry, bioklimat ro\u015blin, interakcje czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych, bioklimat cz\u0142owieka, gradienty stresu cieplnego<\/span><\/p>\n

Abstract
\n<\/strong>Biometeorology is an interdisciplinary science dealing with research of the interactions between atmospheric processes and living organisms \u2013 humans, plants and animals. In the present paper we aim to discuss the influence of local and regional features of mountainous climate on the functioning of plant cover and on human organisms on the example of the Tatry Mts. The local scale perspective bases on experimental climate-vegetation studies were carried out in the upper part of Suchej Wody Valley on the slopes of Beskid Mt. and Uhrocie Kasprowe Mt. The slopes are covered with grassland vegetation, natural for the alpine belt, and anthropogenic (post-grazing) vegetation within the subalpine belt. The observed zonality of vegetation is an effect of interactions between the near ground gradients of air temperature modified by slope exposure and the local habitat factors associated with relief (exposure, presence of blockfields, gullies, and snow patches). The research of regional scale perspective deal with the human bioclimate by considering variability of the thermal stress, defined by UTCI, in northward and southwards parts of the Tatras and in their closer (Podtatrze, Spisko-Guba\u0142owskie foothill) and more distant (Popradzka Valley, Low Tatras) surroundings. The spatial variability of thermal stress is an effect of climate altitudinal zonality modified by location in relation to main ridge. It causes that northward UTCI gradients are significantly higher than southward ones<\/span><\/p>\n

Keywords<\/strong>: Tatra Mts., plant bioclimate, environmental factors interactions, human bioclimate features, thermal stress gradients<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Article is licensed under <\/span>CC BY 4.0<\/span><\/strong><\/a><\/p>\n

$\"Licencja$ <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"